SVARTAHAFIÐ

Svartahaf er innhaf milli suðausturhluta Evrópu og Litlu-Asíu.  Það tengis Miðjarðarhafi (Eyjahafi) um Bosporussund, Marmarahaf og Dardanellsund.  Rúmenía, Búlgaría og evrópski hluti Tyrklands eru vestan þess.  Úkraína, Rússland og Georgía eru norðan þess og austan og allur suðurhluti þess liggur að Tyrklandi.

Svartahafið er í kringum 1200 km langt frá austri til vesturs og mest 610 km breitt.  Heildarflatarmál þess er u.þ.b. 436.400 km² (Azov-haf ekki talið með).  Krímskagi teygist út í Svartahaf norðanvert og myndar hið grunna Azov-haf að austanverðu og Karkinitskiy-flóa að vestanverðu.  Azov-hafið er næstum aðskilið Svartahafi.  Mestur hluti afrennslis Mið- og Austur-Evrópu rennur til Svartahafs um árnar Dnepr, Dnestr, Suður-Bug og Dóná.  Einnig rennur talsvert vatn til þess um árnar Don (í Azov-haf) og fjölda smærri vatnsfalla.  Frá norðanverðri Litlu-Asíu renna árnar Coruh, Yesil Irmak, Kizil Irmak og Sakarya.  Botn Svartahafs liggur u.þ.b. 1830 m neðan yfirborðsins og mesta dýpi er 2135m.  Oft er stormasamt á Svartahafi, einkum á veturna.  Norðanvindar eru ríkjandi á þessu hafsvæði.

Svartahafið er hyldjúpt vatn, allt að 2135 metrar, og aðstæður í vatninu valda þar að auki gríðarmiklum þörungavexti. Það gerir það að verkum að einungis sést um fimm metra niður í vatnið frá yfirborðinu og hafið virðist því mjög dökkt að lit. Til samanburðar sést niður á allt að 35 metra dýpi í Miðjarðarhafinu. Ein skýring á heiti Svartahafs er súa að á 200 metra dýpi eigi þykkt lag af vetnissúlfíðum (sambönd vetnis og brennisteins) upptök sín og frá og með því dýpi þrífist ekkert líf, þar ríkir því svart myrkur.

Svartahafið er auðugt af styrju og öðrum fisktegundum.  Það er mikilvæg samgönguleið fyrir öll löndin í kringum það fyrir alls konar flutninga.  Helztu hafnirnar eru Odessa, Kherson og Sevastopól í Úkraínu, PotI og Batumi í Georgíu, Novorossiysk í Rússlandi, Constanta í Rúmeníu, Burgas og Varna í Búlgaríu og Samsun, Sinop og Trabzon í Tyrklandi.

Siglingar á Svartahafi hófust snemma.  Forn-Grikkjum og Rómverjum var tíðförult um það í erindum verzlunar og hernaðar og síðar Býzantínumenn.  Í þrjár aldir eftir 1453, þegar Ottómanar náðu Konstantínópel, höfuðborg og síðasta vígi Býzantínumanna, var Svartahaf næstum lokað erlendum viðskiptum.  Rússaveldi fór að ógna yfirráðum Tyrkja við Svartahaf á 18. öld.  Samkvæmt samningunum, sem voru gerðir í París eftir Krímstríðið, opnaðist Svartahaf fyrir verzlun allra þjóða og var gert að hlutlausu svæði.  Árið 1870 hafnaði Alexander II, Rússakeisari, hlutleysisákvæði samningsins og kom upp flota herskipa við Svartahafið.  Rástefna Evrópuríkja, sem var haldin næsta ár, samþykkti þessar aðgerðir en staðfesti jafnframt rétt Tyrkjasoldáns til að loka Dardanell- og Bosporussundunum fyrir herskipum.  Eftir ósigur Tyrkja í rússnesk-tyrkneska stríðinu 1877-78 fengu Rússar aukinn viðskiptaréttindi á Svartahafi.  Í fyrri heimsstyrjöldinni barðist rússneski flotinn við Tyrki.